استقلال قضایی، در حقوق عمومی معاصر، بیش از آنکه صرفاً به جایگاه سازمانی قوه قضاییه ناظر باشد، به ظرفیت دادگاه‌ها برای داوری بی‌طرفانه و برابری‌محور در برابر اصحاب دعوی مربوط است. سیره علوی واجد گنجینه‌ای از آموزه‌های دقیق درباره «مساوات در قضاوت» است؛ آموزه‌هایی که اگر از افق نصی و اخلاقی فراتر روند، قابلیت صورت‌بندی به‌مثابه یک نظریه هنجاری مستقل برای تبیین استقلال قضایی را دارند. نوشتار حاضر با بهره‌گیری از روش «بازسازی هنجاری متن‌مبنا»، نخست نامه‌ها و گزارش‌های قضایی منقول از امیرالمؤمنین علی (ع) را از حیث دلالت‌های حقوقی بر استقلال و بی‌طرفی محکمه، تحلیل درون‌متنی می‌کند؛ سپس این دلالت‌ها را در پرتو ادبیات حقوق عمومی معاصر در باب استقلال قضایی، دادرسی عادلانه و بی‌طرفی دادگاه، بازصورت‌بندی و مقایسه می‌نماید. یافته اصلی پژوهش آن است که می‌توان از درون سیره علوی نظریه‌ای را با عنوان «عدالت مساواتی» استخراج کرد که در آن استقلال قضایی نه صرفاً به معنای جدایی نهادی از سایر قوا، بلکه به‌مثابه التزام دادگاه به چهار رکن هنجاری فهم می‌شود: مساوات شکلی میان طرفین دعوی، منع هرگونه ترجیح مبتنی بر قدرت و منزلت اجتماعی، برابری در امکان دفاع و شنیده‌شدن و مصونیت قاضی از فشارهای قدرت برای بر هم زدن این توازن. بر هم زدن توازن.