فصلنامه آیین علوی

فصلنامه آیین علوی

زن پژوهی و بایسته های آن در فرهنگ و حی و سیرۀ علوی علیه السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
فاطمه احمدی
دکتری علوم قرآن و حدیث و سطح سه تفسیر و علوم قرآن و استاد تخصصی حوزه علمیه خواهران.
10.22034/aeena.2025.2001.1026
چکیده
قرآن خلافت الهی و هرگونه کمال معنوی را نه مشروط به ذکورت میداند و نه ممنوع به انوثت، و هنگامی که از نفس مطمئنّه یاد می‏شود، حرفی از زن یا مرد نیست؛ زیرا روح انسان منزّه از ذکورت و اُنوثت است. در فرهنگ اسلام، رسیدن به حیات طیّبه و مقام خلافت الهی صرفاً منوط به دو چیز است: عمل صالح و مؤمن بودن روح.

از اینروست که قرآن کریم صریحا برخی از بانوان برجسته را به عنوان انسان نمونه، الگوی همة مؤمنان معرفی میفرماید.

در نهج البلاغه نیز مانند قرآن، سخن از معیارهای فراجنسیتی و کرامت ذاتی نوع انسان است و زن را فارغ از جنسیت، موجودی صاحب کرامت می‏داند که باید این کرامت، هم از سوی خود و هم از طرف دیگران پاس داشته شود؛ چنانکه خطابها و توصیفات آن حضرت در نهج البلاغه عمومی است و مخاطبان توصیه‏ها و اوامر و نواهی امیرمؤمنان(علیه السلام) در نهج البلاغه عام هستند و شامل همۀ زنان و مردان می‏شود؛ بنابراین شبهات مربوط به زن در نهج‏البلاغه، ترسیم طرحی یک بعدی و مغرضانه از چهره کامل زن در قرآن است که تحت تأثیر فتنه‏ها و دسیسه‏های دوران شکل گرفته است. توجه به قواعد و ضوابط اساسی در فرآیند پژوهش های حدیثی؛ همچون:
کلیدواژه‌ها
زن پژوهی
مکتب وحی
سیرة علوی
نهج البلاغه
موضوعات

عنوان مقاله English

أبحاث و دراسات المرأة و ضروراتها فی ثقافة الوحی و منهج السیرة العلویة

نویسنده English

fatemeh ahmadi
دکتورة فی علوم القرآن والحدیث والمستوى الثالث فی التفسیر وعلوم القرآن وأستاذة متخصصة فی الحوزة العلمیة النسائیة.
چکیده English

لایعتبر القرآن الکریم الخلافة الإلهیة و الکمال الروحی مشروطین بالذکورة أو ممنوعین بالأنوثة، و عندما یذکر النفس المطمئنة، لایشیر الی الذکورة و الآنوثةً؛ وذلک لأن النفس البشریة لیست محدودة بالذکورة و الأنوثة.
فی الثقافة الإسلامیة، یعتمد تحقیق الحیاة الفاضلة و مکانة الخلافة الإلهیة على أمرین فقط و هما: العمل الصالح و إیمان النفس. و فی نهج البلاغة، کما فی القرآن الکریم، یتم الحدیث عن معاییر تتجاوز النوع الجنسی وعن معاییر الکرامة الذاتیة للإنسان والجنس البشری، ویعتبر المرأة، بغض النظر عن جنسها، کائناً ذا کرامة، یجب احترامه من قبل المرأة بحد ذاتها ومن قبل الآخرین. وبما أن خطب علی } وأوصافه فی نهج البلاغة هی خطب عامة، فإن متلقی نصائح أمیرالمؤمنین } و أوامره و نواهیه عامة، تشمل جمیع النساء و الرجال. لذا، فإن الشکوک و الشبهات المتعلقة بالمرأة فی نهج البلاغة ترسم تصویرًا أحادیًا و متحیزًا لوجه المرأة الکامل فی القرآن الکریم، تصویر تشکل تحت تأثیر فتن العصر و مؤامراته و مکائده. من هنا فإن الاهتمام بالقواعد و الضوابط الأساسیة فی عملیة البحث فی حدیث، مثل: عدم تعارض الروایة مع القرآن الکریم، و الدراسة الدقیقة لشأن صدور الحدیث، و الظروف التاریخیة و الاجتماعیة التی نقل فیها الحدیث، و البحث الدقیق فی الألفاظ فی المعاجم الموثوقة و الأحادیة اللغة، وأخیرًا، الاهتمام الدقیق بالسیرة العملیة لأمیرالمؤمنین }، یعتبر من متطلبات و ضرورات أبحاث و دراسات المرأة فی القرآن الکریم و نهج البلاغة، و خطوة فعّالة نحو إزالة الشکوک فی هذا المجال.

کلیدواژه‌ها English

أبحاث و دراسات المرأة
مدرسة الوحی
السیرة العلویة
علی بن أبی طالب }
نهج البلاغة
1.         قرآن کریم.
2.          نهج البلاغه.
3.         ابن اعثم کوفی، محمد بن علی، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت: دارالأضواء، 1411ق.
4.         ابن بابویه، محمد بن على‏، من لایحضره الفقیه‏، تصحیح على­اکبر غفارى، قم: انتشارات اسلامى‏، 1413ق.
5.         ابن حبان، محمد بن حبان، صحیح ابن حبان، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1414ق.
6.         ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت: دارالکتب العلمیة، ج 1، 4، 8، 1415ق.
7.         ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1410ق.
8.         ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على‏، مناقب آل أبی طالب ]‏، قم: علامه، ج 1، 1379ق.
9.         ابن طاووس، على بن موسى‏، الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، قم: مطبعة الخیام، 1400ق.
10.     ابن طیفور، احمد بن أبی طاهر، بلاغات النساء، قم: الشریف الرضی، بی­تا.
11.     ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق علی معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1422ق.
12.     ابن عقده کوفى، احمد بن محمد، فضائل أمیرالمؤمنین }، تصحیح حرزالدین و عبدالرزاق محمدحسین‏، قم: دلیل ما، 1424ق.
13.     ابن هشام، عبدالملک بن هشام، السیره النبویه، تحقیق ابراهیم آبیاری، بیروت: دارالمعرفة، بی­تا.
14.     ابن قتیبه الدینوری، الامامة و السیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت: دارالأضواء، 1410ق.
15.     --------------، اخبار الطوال، ترجمه محمد عبدالمنعم عامر، قم: منشورات الشریف الرضی، 1373.
16.     الحاکم، ابوعبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، ج 3، 1411 ق.
17.     امین، سید محسن، اعیان الشیعه، تحقیق حسن امین، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ج 6، 1403ق.
18.     بلاذری، احمد بن یحیی، الجمل فی انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار، بیروت: دار الفکر، ج 1 و2، 1417ق.
19.     ثقفى، ابراهیم بن محمد، الغارات‏، تصحیح عبدالزهراء حسینی، قم: دارالکتاب الاسلامی، 1410ق.
20.     جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جمال و جلال الهی، قم: مرکز بین المللی نشر اسراء، 1398.
21.     دین پرور، سید جمال­الدین، در محضر خورشید، قم: نشر هاجر، 1390.
22.      رحمانی همدانی، احمد، الامام علی بن ابی طالب }، اصفهان: نشر معارف اهل بیت ]، بی­تا.
23.     ضبی، عباس بن بکار، أخبار الوافدات من النساء علی معاویة بن أبی سفیان، تحقیق سکینه شهاتی، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1403ق.
24.     طبرانی، سلیمان ابن احمد، المعجم الکبیر، تصحیح حمدی عبد المجید سلفی، قاهره: مکتبة ابن تیمیة، ج 24، بی­تا.
25.     طبری، محمد بن جریر، المنتخب من ذیل المذیل، بیروت: مؤسسة الاعلمی، بی­تا.
26.     طریحی، فخرالدین بن محمد، جواهر المطالب فی مناقب الامام علی }، تحقیق مهدی هوشمند، مشهد: کتابخانه امیرالمؤمنین علی }، ج 2، 1384.
27.           کلینى، محمد بن یعقوب‏، الکافی، تصحیح على­اکبر غفارى و محمد آخوندى، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1407ق.
28.      مفید، محمدبن محمد، الکافئة فی إبطال توبة الخاطئة، تصحیح زمانى­نژاد، قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق.
29.      نسائی، احمد، خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب }، تحقیق دانی بن منیر آل زهوری، بیروت: المکتبة العصریة، 1424ق.
30.      یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت: دار صادر، ج2، بی­تا. 
فصلنامه آیین علوی
دوره 5، شماره 21 - شماره پیاپی 21
دوره 5، شماره 21، تابستان1405
تابستان 1405
صفحه 135-155