حوزه‌ معنایی جزع (بی‌تابی) در نهج‌البلاغه

فقهی زاده, عبدالهادی; عظیمی, امیراحمد; شیرزه حق, مهدی

doi:10.22034/aeena.2025.1999.1024

حوزه‌ معنایی جزع (بی‌تابی) در نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ . استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور تهران

² دانشجوی دکتری رشته علوم و معارف نهج البلاغه، دانشگاه پیام نور تهران.

³ دانشجوی دکتری رشته علوم و معارف نهج‌البلاغه، دانشگاه پیام نور تهران

10.22034/aeena.2025.1999.1024

چکیده

جزع و بی‌تابی یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت روان است که از دیرباز تا‌کنون مورد مطالعه پژوهشگران قرار گرفته است. این واکنش احساسی که اغلب در مواجهه با مصائب و چالش‌های طاقت‌فرسای زندگی بروز می‌کند، گاهی به عنوان نشانه‌ای‌ از ضعف ایمان، نپذیرش مشیت الهی و ناتوانی در برابر سختی‌ها تلقی می‌شود. از این‌رو، شناخت مفهوم جزع و پیامدهای آن برای ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی امری ضروری است. پژوهش حاضر سعی دارد به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از رویکرد معناشناسی به بررسی حوزه‌ معنایی واژه جزع در نهج‌البلاغه بپردازد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که امام علی (ع) ضمن تأکید بر صبر و شکیبایی، به مفهوم جزع و بی‌تابی نیز توجه ویژه‌ای داشته و آن را به دو گونه ممدوح و مذموم تقسیم کرده است. واژه «جزع» و مشتقاتش در نهج‌البلاغه به معانی متنوعی چون ناله و زاری، ترس، بردباری و بی‌تابی به‌کار رفته که بیشترین کاربرد آن به معنای بی‌تابی است. همچنین، این واژه در محور جانشینی با واژه‌هایی چون «وَهِل، عَلَز و ضیق»، در محور تقابل معنایی با «صبر، أحتمال، حِلم، جَلَّدَ، تَأسّی، تَعَزی و أناة» و در محور هم‌نشینی با ترکیب‌هایی مرتبط با مفهوم جزع ارتباط معنایی دارد. بدیین ترتیب

کلیدواژه‌ها