متن یا خطبۀ اخلاقی ـ عرفانی مشهور به «متقین»، ظاهراً به درخواست شخصی با نام «هَمَّام»، که گفته شده یکی از یاران و شیعیان امام علی(ع) بوده است، در توصیف صفات متقین، انشاء یا ایراد گشته است؛ هر چند که شخصیت همام موجود در این خطبه، از اسامی مشترک می‌باشد و هویت وی در آن، شناسانده نشده است. اکنون، با توجه به اهمیت این خطبه مشهور و نیز مجهول بودن نام همام، و همچنین برخی تشکیکاتی که نسبت به این متن از نهج‌البلاغه و اصالت آن وجود دارد، ضروری است تا تحقیقات «متنی و اسنادی» همه‌جانبۀ جدیدی دربارۀ اصالت و اعتبار این خطبه صورت پذیرد. لازمه انجام این پژوهش‌ها، ارایۀ یک مأخذشناسی و کتابشناسی دربارۀ خطبۀ همام می‌باشد، که نوشتار پیش‌رو، متقبل این مهم شد. در نهایت، هشتاد و یک عنوان اثر از شروح مستقل خطبه متقین شناسایی شد. همچنین در دو دهۀ اخیر، جدای از شروح مستقل خطبه همام، حدود سی و یک اثر نیز، پیرامون این خطبه انتشار یافته است؛ که تنها دو اثر از آنها به صورت تخصصی و مفصل، به اصالت و اعتبار خطبه متقین پرداخته است. . . . . . . . . . .. . . . . . .. . . .