فصلنامه آیین علوی

فصلنامه آیین علوی

بررسی شئون «طریقی» و «موضوعی» مشورت در تصمیم‌گیری‌های حکومتی با توجه به سیره حکومتی امیرالمؤمنین ع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری علوم و معارف نهج البلاغه دانشگاه علوم قرآن و حدیث
چکیده
نوشتار حاضر با مطالعه سیره قولی و فعلی امیرالمؤمنین ع در باب مشورت به دنبال پاسخگویی به این سؤال است که آیا ایشان در سیره حکومتی خویش از مشورت به‌عنوان شیوه تصمیم‌گیری استفاده کرده‌اند؟ و مشورت در سیره ایشان شأن طریقی داشته است یا شأن موضوعی؟ پژوهش حاضر نشان می­دهد که مشورت به‌عنوان شیوه تصمیم‌گیری در سیره حکومتی امیرالمؤمنین ع از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و ایشان هم کارگزاران خود را به مشورت و ترک استبداد سفارش می­کرده­اند و هم خود به‌عنوان حاکم جامعه اسلامی مشورت را در دستور کار خویش قرار داده­ بودند. همچنین مطالعه و تحلیل سیره امیرالمؤمنین ع نشان می­دهد که مشورت در امور اجتماعی دارای «شأن موضوعی» است؛ به این معنا که مشورت در امور اجتماعی و حکومتی تنها طریقی برای رسیدن به حق و مصلحت نیست، بلکه خود به‌تنهایی فارغ از اینکه حقیقتی را برای حاکم یا کارگزار روشن کند یا خیر و یا حتی فارغ از اینکه نتیجه آن صحیح باشد یا خیر، موضوعیت دارد و باید به آن و نتایجش پایبند بود. علت این موضوعیت می‌تواند برخی فواید و آثار مشورت همچون ایجاد بصیرت و آگاهی­افزایی عمومی و اطمینان در افراد و جلوگیری از ملامت و بهانه‌جویی­های پس از تصمیم‌گیری باشد
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Aspects of “Methodical” and “Subjective” Consultation in Governmental Decision-Making, Considering the Governmental Conduct of the Commander of the Faithful

نویسنده English

maryam ehtesabi
PhD in Nahjul-Balagha Sciences and Education, University of Quran and Hadith Sciences
چکیده English

By studying the verbal and practical conduct of the Commander of the Faithful regarding consultation, the present paper seeks to answer the questions of whether he used consultation as a decision-making method in his governmental conduct, and whether consultation in his conduct had a methodical or subjective aspect. The present research indicates that consultation enjoyed a special place as a decision-making method in the governmental conduct of the Commander of the Faithful and he both advised his agents to consult and abandon tyranny, and he himself, as the ruler of the Islamic society, had consultation on his agenda. Studying and analyzing the conduct of the Commander of the Faithful also shows that consultation in social affairs has a “subjective aspect”; in the sense that consultation in social and governmental affairs is not only a way to reach the truth and expediency, but it is itself, regardless of whether it clarifies a truth for the ruler or agent, or even regardless of whether its result is correct or not, has subjectivity and one must adhere to it and its results. The reason for this subjectivity can be some benefits and effects of consultation, such as creating insight and increasing public awareness and confidence in individuals, and preventing blame and excuses after decision-making

کلیدواژه‌ها English

consultation
Islamic government
decision-making
Imam Ali (‘a)
Nahj al-Balaghah
  1. قرآن کریم
  2. نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم: مؤسسه دارالهجره، بی­تا.
  3. آقا جمال خوانسارى، محمد بن حسین، دفاع از تشیع (ترجمه الفصول المختاره للمفید)، قم: انتشارات مؤمنین، 1377.
  4. ابن ابى الحدید، عزالدین ابوحامد، جلوه ‏تاریخ‏ در شرح ‏نهج ‏البلاغه ‏ابن‏ابى ‏الحدید، ترجمه محمود مهدوى ‏دامغانى، تهران‏: نشرنى‏، 1375.
  5. ------------- ، شرح ‏نهج ‏البلاغه، قم: کتابخانه‏عمومى ‏آیةالله ‏مرعشى ‏نجفى‏، 1337.
  6. ابن میثم بحرانى، ‏شرح‏ نهج ‏البلاغه، ترجمه قربانعلى ‏محمدى ‏مقدم و على­‏اصغر نوایى‏ یحیى‏زاده، مشهد: بنیاد پژوهشهاى ‏اسلامى ‏آستان ‏قدس‏ رضوی، 1375
  7. ------------- ، شرح ‏نهج ‏البلاغه، دفتر نشر الکتاب، ج 5‏، 1362.
  8. البوطى، محمدسعید رمضان، فقه السیرة، بیروت: دارالفکر، 1414 ق.
  9. تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم: دفتر تبلیغات ایران، 1366.
  10. شوشترى‏، محمدتقى، بهج‏ الصباغة فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه، تهران: ‏انتشارات ‏امیرکبیر، 1376.
  11. قاضی­زاده، کاظم، سیاست و حکومت در قرآن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389.
  12. مغنیه، محمدجواد، فی ‏ظلال ‏نهج ‏البلاغه، بیروت‏: دارالعلم‏ للملایین، 1375.

هاشمى خوئى، میرزا حبیب­الله، ‏منهاج‏ البراعة فی‏شرح ‏نهج ‏البلاغه، تهران: مکتبة الاسلامیة، 1358.

دوره 4، شماره 4 - شماره پیاپی 16
فصلنامه آیین علوی زمستان 1403 شماره 16
زمستان 1403
صفحه 63-78