فصلنامه آیین علوی

فصلنامه آیین علوی

تعیین حدود اختیارات مقامات دولتی در سیره علوی؛ الگوی نظری برای حقوق اداری معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 انتهای خیابان کرمان جنوبی، کنارگذر اتوبان امام علی. کوچه سعید زمانی
2 گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
مسأله «حدود اختیارات مقامات دولتی» در حقوق اداری صرفاً بحثی فنی و حقوقی درباره صلاحیت و تفویض نیست، بلکه نقطه برخورد سه افق هنجاری است: امانت قدرت، کرامت شهروندان و کارآمدی اداره. نوشتار حاضر با تکیه بر سیره علوی نشان می‌دهد در سنت حکمرانی امام علی ع، اقتدار سیاسی به‌مثابه «ولایت امینانه» فهم می‌شود. از این­رو سیره علوی ظرفیت آن را دارد که از سطح موعظه اخلاقی فراتر رود و به چارچوب حقوقی برای تحدید و هدایت اختیار اداری در دولت‌های معاصر ترجمه شود. روش پژوهش حاضر بر «بازسازی هنجاری متن‌مبنا» استوار است: تحلیل درون‌متنی نامه‌ها، خطبه‌ها و دستورهای اجرایی امام علی ع به‌ویژه عهدنامه مالک اشتر و مقایسه مفهومی آنها با اصول بنیادین حقوق اداری. نوآوری این مقاله در آن است که اصول حقوق اداری را از دل این سیره استخراج و بازسازی کرده است. یافته‌ها از صورت‌بندی چهار قاعده مقوم حکایت دارد: قاعده قانون‌مداری و تحدید صلاحیت، قاعده تناسب و منع استبداد اداری، قاعده پاسخ‌گویی و قاعده امانت‌داری و عدم تعارض منافع. بر اساس این بازسازی، «الگوی ولایت امینانه» می‌تواند به‌مثابه معیار طراحی نهادی از آیین رسیدگی اداری و نظام گزینش و ارزیابی کارمندان تا بازرسی عمل کرده و بدین‌ ترتیب سیره علوی نه رقیب حقوق اداری مدرن، بلکه منبعی برای غنای هنجاری و بومی‌سازی آن در افق ایران امروز باشد
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Determining the Limits of Authority of Government Officials in Alawi’s Conduct: A Theoretical Model for Contemporary Administrative La

نویسندگان English

Mohammad Ghasem Tangestani 1
Mahdi Moradi Berelian 2
1 Department of International Law, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Department of International and Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

The issue of “limits of authority of government officials” in administrative law is not merely a technical discussion about competence and delegation, but rather the intersection of three normative horizons: the trust of power, the dignity of citizens, and the efficiency of administration. Relying on Alawi’s conduct, the present article demonstrates that in the tradition of Imam Ali’s (‘a) governance, political authority is understood as “trustworthy guardianship”. Therefore, Alawi’s conduct has the potential to go beyond the level of moral preaching and be translated into a legal framework for limiting and guiding administrative discretion in contemporary governments. The method of the present research is based on “text-based normative reconstruction”: intra-textual analysis of letters, sermons and executive orders of Imam Ali (‘a), especially Malik al-Ashtar’s Covenant, and their conceptual comparison with the fundamental principles of administrative law. The innovation of this article is that it extracts and reconstructs the principles of administrative law from the heart of this tradition. The findings represent the formation of four constitutive rules: the rule of law and limitation of jurisdiction, the rule of proportionality and prevention of administrative tyranny, the rule of accountability, and the rule of trustworthiness and non-conflict of interest. Based on this reconstruction, the “trustworthy guardianship model” can act as a criterion for institutional design from the administrative procedure and the system of selection and evaluation of employees to inspection. Accordingly, Alawi’s tradition is not a competitor of modern administrative law, but a source for its normative enrichment and localization in today’s Iran.

کلیدواژه‌ها English

Alawi’s conduct
trustworthy guardianship
limits of authority
administrative law
proportionality and accountability
conflict of interest
executive justice
  1. منابع فارسی

    1. نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، بیروت: دار المعرفه، 1387ق.
    2. بوسلیکی، حسن، «منشور حقوق شهروندی ایران و عهدنامه مالک اشتر امیرمؤمنان؛ مقارنه و تطبیق»، اخلاق وحیانی، ش ۳۲، ۶۵–۹۶، 1403.
    3. خانی­ والی­زاده، سعید، «ضرورت اخطار قبلی در تصمیم­گیری­های اداری با نگاهی به حقوق اداری فرانسه»، فصلنامه دیدگاه­های حقوق قضایی، ش87، 61-80، 1398.
    4. رضایی­زاده، محمدجواد؛ عطریان، فرامرز، «اصل الزام به ارائه تصمیمات اداری در پرتو مفهوم اداره خوب: مطالعه تطبیقی نظام حقوقی ایران و اتحادیه اروپا»، فصلنامه دانش حقوق عمومی، ش10، 91-111، 1393.
    5. زارعی، محمدحسین، «حاکمیت قانون در اندیشه‏ هاى سیاسى و حقوقى»، دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی، ش1، 51-68، 1380.
    6. شیبانی، عادل؛ بیدار، زهرا؛ مولابیگی، غلامرضا، «آسیب­شناسی سازوکار کلی اجرای احکام شعب دیوان عدالت اداری در راستای تضمین حقوق عامه»، دوفصلنامه علمی حقوق بشر و شهروندی، ش 7، 1-22، 1398.
    7. مرادی برلیان، مهدی، اصل تناسب در نظام حقوقی اتحادیه اروپایی با نگاهی به آرای دیوان عدالت اداری ایران، تهران: خرسندی، 1392.
    8. هویدا، مهدی حمزه، «امکان‌سنجی تحلیل نامه ۵۳ نهج ‌البلاغه از منظر قواعد آیین دادرسی»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، ش۶۷، ۲۳۱–۲۵۰، 1404.
    9. ویژه، محمدرضا؛ طاهری، آزاده، «تحلیلی بر «قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات» در پرتوی اصول کلی حاکم بر دسترسی به اطلاعات»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، ش35، 237-268، 1390.
دوره 4، شماره 4 - شماره پیاپی 16
فصلنامه آیین علوی زمستان 1403 شماره 16
زمستان 1403
صفحه 25-42