فصلنامه آیین علوی

فصلنامه آیین علوی

مبانی و اهداف تربیت در منظومه فکری امام علی (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سید زهیر المسیلینی
استادیار گروه کلام اسلامی جامعة المصطفی العالمیه.
10.22034/aeena.2026.525
چکیده
تربیت و تزکیه همواره یکی از مهمترین اهداف پیامبران الهی بوده است، زیرا انسان را به مراتب کمال نهایی که خداوند متعال برای انسان در نظر گرفته می­رساند. این عنصر اخلاقی و اجتماعی در سیره پیامبر اسلام (ص) و ائمه اهل بیت (ع) و به­ویژه امام علی (ع) از اهمیت بالایی برخوردار بوده و دارای عمق و جامعیت و کاربرد عملی و مبتنی بر اصول و اهداف منطبق با فطرت الهی است. از اینرو نوشتار حاضر در پی شناسایی مبانی و اهداف تربیتی امام علی (ع) با تکیه بر بیانات ایشان در نهج البلاغه و بهره­گیری از اندیشه تربیتی امام علی (ع) به روش تحلیلی و توصیفی است. نتیجه‌ پژوهش حاضر با استناد به سخنان علی (ع) حاکی از این است که انسان موجودی ذوابعاد است که باید به همراهی علم با عمل، تفکر وتدّبر، ذکر و یاد خداوند سوق داده شود. همچنین با توجه به سخنان آن حضرت (ع) اهداف تربیت عبارتند از: دعوت به عدالت در همه اشکال آن، رعایت تقوای الهی، انتقال میراث فرهنگی، تغییر و تحول­ انسان، کسب رضایت خداوند متعال، انذار از افتادن در فتنه، انذار از پیروی از هوی و هوس و امید طولانی. این مؤلفه­ها روی هم رفته منظومه فکری و عملیاتی حضرت (ع) در خصوص تربیت را به تصویر می­کشد.
کلیدواژه‌ها
مبانی
اهداف
تربیت
تزکیه
نهج البلاغه
امام علی (ع)

عنوان مقاله English

مبانی التربیة وأهدافها فی المنظومة الفکریة للإمام علی (ع)

نویسنده English

sayed zohair AL-mesilini
أستاذ مساعد فی قسم اللاهوت الإسلامی بجامعة المصطفى العالمیة.
چکیده English

کانت التربیة و التزکیة لاتزال من أهم أغراض الأنبیاء لأنها تهدی الإنسان إلى أعلى درجات الکمال التی وعده الله سبحانه تعالى. و هذا العنصر الأخلاقی و الاجتماعی یحظی بأهمیة کبیرة فی سیرة النبی الأکرم (ص) و أهل البیت (ع)، ولاسیما الإمام علی (ع) و کذلک مافیها من العمق والشمول والتطبیق العملی إستنادا إلى المبادئ والأهداف المتفقة مع الفطرة الإلهیة. یهدف هذا المقال تحدید مبادی الإمام علی(ع) و أهدافه التربویة إعتمادا علی کلماته فی نهج البلاغة و الإستفاده من فکرته التربویة بأسلوب وصفی- تحلیلی. و یتبیّن لنا فی هذه المحاولة المتواضعة أنّ الإنسان کاین ذو أبعاد فیجب أن یسوقه إلى معرفة العلم بالعمل، و التفکیر والتأمل، و ذکر الله سبحانه و تعالی کما تظهر أهداف التربیة وفقًا لما جاء فی أقوال الإمام بالدعوة إلى العدالة بجمیع أشکالها، و الالتزام بتقوى الله، و نقل التراث الثقافی، و تغییر الإنسان وتحوله و اکتساب رضا الله تعالى، و التحذیر من الانخراط فی الفتن، و التحذیر من الالتفات إلى الهوى و الشهوات، و الأمل الطویل. تظهر هذه المؤشرات بالإجمال المنظومة الفکریّة و العملیة للإمام (ع) فیما یتعلق بالتربیة.

کلیدواژه‌ها English

مبانی
أهداف
تربیة
تزکیة
نهج البلاغة
الإمام علی (ع)
1.         قرآن کریم.
2.         نهج البلاغه.
3.         ابن ابی الحدید، عزالدین بن هبت الله بن محمد، شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، ​​ بیروت: دار احیاء الکتب العربی، 1967م.
4.         ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دارالصدر، 1375ق.
5.         ادیب، علی محمد حسین، منهج التربیة عندالإمام علی، بیروت: دارالکتب العربی،1967م
6.         حیدری، سید کمال، مناهج المعرفة عند الاسلامیین، قم: دار فرقاد للطباعه و النشر، 1426ق.
7.         دهکردی، احسان روحی، «اصطلاح شناسی مبانی تفسیر»، پژوهش های قرآنی، دوره 20، ش 4، 1394.
8.         راغب اصفهانی، ابوالقاسم الحسین بن محمد، المفردات فی الغریب القرآن، تحقیق محمد سید کیلانی، بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.
9.         صبحی، صالح، شرح نهج البلاغة، بیروت: دار الکتاب اللبنانی، 2004م.
10.     عمیدی، عبدالواحد بن محمد تمیمی، غرر الحکم و درر الکلم، تصحیح سید مهدی رجایی، قم: دارالکتب الاسلامیه، 1410ق.
11.      غزالی، ابوحامد، رسالة أیها الولد، بیروت: دارالبشایر الطبعه الاسلامیه، 1431ق.
12.     کامل، سلمان، تعلم و تربیت، تهران: نشر افق، 1386.
13. مظفر، محمد حسن، فضائل امیر المؤمنین و امامته، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1412ق.
فصلنامه آیین علوی
دوره 5، شماره 21 - شماره پیاپی 21
دوره 5، شماره 21، تابستان1405
تابستان 1405
صفحه 125-144