اسلام مکتبی جهانی است که همه ابعاد آن برای نیل انسان به سوی هدف مشخص یعنی رسیدن به قرب خداوند برنامه­ریزی شده است. خداوند انسان را موجودی آزاد و دارای اختیار آفریده و وی را تکریم کرده و در این محور حقوق اساسی به او عطا نموده است تا در سایه این حقوق بتواند به سعادت کامل دست یابد. زندگانی امیرالمومنین(ع) و خلافت هرچند کوتاه ایشان، نمونه بارز پرداختن به حقوق بشری در تمام ابعاد می‏باشد و بویژه نامه ایشان به فرماندار مصر، مالک اشتر، نمونه کامل و جامعی برای تقویت این ادعاست.
نوشتار حاضر بر آن است تا با نگاهی به آراء و کلام امام علی (ع) و با تکیه بنیادی بر عهد نامه مالک اشتر، به حقوق شهروندی و اساسی زندگی انسان در کلام و سیره ایشان بپردازد.