فصلنامه آیین علوی

فصلنامه آیین علوی

امانت و ارکان آن در نهج ‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه بین ‏المللی مذاهب اسلامی. ایران
چکیده
واژه «امانت» و مشتقات آن در مواضع مختلفی از نهج ‌البلاغه در قالب فعلی و اسمی به­کار رفته است. افزون بر این، ریشه کلمات دیگری نیز نزدیک به همین معنا از قبیل رهن، دین، عهد و میثاق نیز در نهج ‌البلاغه به­کار رفته‌اند که تحلیل معنای هر یک می‌تواند موضوع مقاله­ای جداگانه باشد، اما موضوع این نوشتار ناظر به ارکان امانت در نهج ‌البلاغه یعنی امانت­دهنده،‌ امانت­گیرنده و آنچه به امانت داده می‌شود است که پست‌های مدیریتی و حکومتی از مصادیق مهم آن می­باشد. همچنین امانت می‌تواند مصادیق گوناگون و متعددی داشته باشد که بر اساس داده‌های گردآوری شده به روش کتابخانه‌ای و به کمک شیوه توصیفی- تحلیلی چنین حاصل شد که برخی از مفاهیم از جمله عهد، دین، رهن و خلیفه از آن جمله­اند. از سوی دیگر، ارتباط تنگاتنگی میان قرآن و نهج البلاغه وجود دارد که در تک تک فقرات نهج ‌البلاغه به اشکال گوناگون تجلی دارد و مفهوم امانت و کاربرد آن نیز در نهج ‌البلاغه مستثنی از این امر نیست؛ مانند مصادیق امین از قبیل فرشته وحی و نیز عرضه امانت بر انسان که در نهج ‌البلاغه از آن سخن به میان آمده و در واقع تفسیری است بر آیه امانت در قرآن کریم.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Trust and its Pillars in Nahj al-Balaghah

نویسنده English

Hamed Shariati Niasar
Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, International University of Islamic Religions.
چکیده English

The word “trust” and its derivatives have been used in various positions in Nahj al-Balaghah in the forms of a noun and a verb. In addition, the roots of other words with the close meaning such as mortgage, debt, covenant and promise are also used in Nahj al-Balaghah which the analysis of the meaning of each can be the subject of a separate article. However, the subject of this article is about the pillars of trust in Nahj al-Balaghah, i.e., the depositor, the trustee, and what is given in trust, of which management and government positions are important examples. Similarly, trust can have various and numerous examples, which based on the data collected by the library method and with the help of descriptive-analytical method include some concepts such as covenant, debt, mortgage, and caliph. On the other hand, there is a close relationship between the Qur’an and Nahj al-Balaghah, which is manifested in various forms in each fragment in Nahj al-Balaghah. The concept of trust and its application in Nahj al-Balaghah is no exception to this issue. There are some examples of trustworthy such as the angel of revelation, and the offering of trust to man, which is mentioned in Nahj al-Balaghah, and is actually a commentary on the verse of trust in the Holy Qur’an.

کلیدواژه‌ها English

trust
government
deposit
debt
dishonesty
Nahj al-Balaghah
1.    قرآن کریم.
2.    نهج ‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم: انتشارات ظهور، ۱۳۷۹.
ابن ابی الحدید، ابوحامد عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج ‌البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، ج۲۰، دار احیاء الکتب العربیة. ۱۹۶۴م.
3.    ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۴ق.
4.    اصفهانى، ابوالحسن‏، وسیلة النجاة، حاشیه روح‌الله موسوی خمینی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، ۱۳۸۰.
5.    الأعلمی الحائری، دائرة المعارف الشیعیة العامة، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۳ق.
6.    تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، ترجمه و شرح آقا جمال خوانساری، تصحیح میرهاشم جلال الدین محدث ارموی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۶.
7.    جعفری خسرو آبادی، نصراله؛ سرمدی، پگاه، «تبدیل امانت مالکانه به امانت شرعیه و آ‌ثار آن»، مبانی فقهی حقوق اسلامی (پژوهش‌نامه فقه و حقوق اسلامی)، دانشگاه ازاد اسلامی، ش ۵، ص۸۱-۹۶، بهار و تابستان ۱۳۸۹.
8.    جمعی از نویسندگان، دانشنامه نهج ‌البلاغه، ویراستار فضل‌الله خالقیان، تهران: انتشارات مدرسه، ۱۳۹۴.
9.    حبیب‌نژاد، سید احمد؛ عامری، زهرا، «امانی‌ بودن مناصب عمومی در نظام حقوق اساسی ایران با تأکید بر اندیشه علوی»، حکومت اسلامی، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، س 23، ش 2، پیاپی۸۴، ص۱۰۵-۱۳۰، تابستان 1396.
10.     الحسینی، السید باقر، شرح مفردات نهج ‌البلاغه، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۹.
11.    حنبل، أبوعبدالله أحمد بن محمد، مسند، تحقیق شعیب الأرنؤوط و عادل مرشد و دیگران، به اشراف عبدالله بن عبد المحسن الترکی، مؤسسة الرسالة، 1421 ق.
12.     خانی، نعیم‌الدین علی، «منهج ‌النور، دانشنامه علوی، معرفی نرم‌افزار»، ره آورد نور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، س 1، ش 1، ص 4 تا 11، بهمن 1381.
13.     خلف مراد، عبدالرحیم، درآمدی بر معناشناسی قرآن، قم: مؤسسه انتشارات دارالعلم، ۱۳۸۵.
14.     خوشرو، علی؛ خوبیان، نسرین، امانت شرعی، تهران: انتشارات شیل، ۱۴۰۰ق.
15.    دلشاد تهرانی، مصطفی، رایت درایت: اخلاق مدیریتی در عهدنامه مالک اشتر، تهران: انتشارات دریا، ۱۳۹۰.
16.     ------------- ، دلالت دولت: آیین‌نامه حکومت و مدیریت در عهد‌نامه مالک اشتر، تهران: انتشارات دریا، 1389.
17.    ذهبی، شمس‌الدین ابوعبدالله، سیر اعلام النبلاء، ج۸، مصر: دارالحدیث، قاهره، ۱۴۲۷ق.
18.     راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم، ۱۴۱۴ق.
19.     راوندی، فضل‌الله بن علی، نوادر، تحقیق احمد صادقی اردستانی، تهران: بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، ۱۳۷۶.
20.     زرزور، نوال کریم، معجم الفاظ القیم الاخلاقیة و تطورها الدلالی بین لغة الشعر الجاهلی و لغة القرآن الکریم، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون، ۲۰۰۱م.
21.     شاهرودی، محمدرضا؛ شریعتی نیاسر، حامد؛ کارآموزیان، وحیده، «تحلیل مفهوم امانت در قرآن کریم»، دوفصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی قرآن کریم، مؤسسه آموزش عالی رهپویان سیدالشهداء، س 1، ش 1، ص۲۸۳-۳۱۰، بهار و تابستان ۱۴۰۰ق.
22.    شوشتری، محمدتقی، بهج‌ الصباغه فی شرح نهج ‌البلاغه، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۶.
23.    صدوق، محمدبن علی بن بابویه، من لایحضره الفقیه، قم: انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
24.    ‌علوی، محمدتقی؛ فرجام، بهزاد؛ شکرانی، مهرداد، «تأملی در اقسام امانت و توجیه استقلال امانت قضایی»، مبانی فقهی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، س 9، ش 18، ص۷۱-۹۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۵.
25.     فیض‌الاسلام، علینقی، ترجمه و شرح نهج البلاغه، تهران: بی‌نا، 1365.
26.     قائمی‌نیا، علیرضا، معناشناسی شناختی قرآن، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۰.
27.     قرشی بنابی، سید علی‌اکبر، مفردات نهج‌ البلاغه، تصحیح محمدحسین بکایی، تهران: نشر قبله، ۱۳۷۷.
28.     قحطانی، حسین بن علی مسردی، خلق المومن، ریاض: معالم الهدی للنشر و التوزیع، ۱۴۴۱ق.
29.    مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۶۰.
30.     مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن (۳)، تهران: انتشارات صدرا، ۱۳۸۹.
31.     معادیخواه، عبدالمجید، فرهنگ آفتاب، تهران: نشر ذره، ۱۳۷۲.
32.     معارف، مجید؛ شریعتی نیاسر، حامد؛ ارتباط نهج ‌البلاغه با قرآن، تهران: انتشارات سمت، ۱۳۹۷.
33.     مینایی، احمد، «قاموس النور معرفی و نقد»، ره آورد نور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، دوره اول - ش 10، ص۴-۸، فروردین 1379.
34.     مجمع البحوث الإسلامیة، المعجم فی فقه لغة القرآن و سر بلاغته، به اشراف محمد واعظ‌زاده خراسانی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ج۳، ۱۴۲۱ق.
35.     نعمان مغربی، ابوحنیفه، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، القاهره: دار المعارف، ج2، 1389ق.
36.     --------------، «جدید‌ترین محصولات تولیدی نور در یک نگاه»، ره آورد نور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، ش ۷۸، ص ۵۲-۵۷، ۱۴۰۱ق.
37.    کتابخانه دیجیتال نور https://noorlib.ir 
38.     نرم افزار دانشنامه علوی - منهج النور (نسخه قدیم و جدید)
39.     نرم افزار لغوی قاموس النور 
40.     وبگاه ابر نور  https://abrenoor.ir 
41.    وبگاه مجلات نور  https://www.noormags.ir.